Syndyk to kluczowa postać każdego postępowania upadłościowego. Działa z mocy prawa, przejmuje zarząd nad majątkiem dłużnika i odpowiada za prowadzenie postępowania w interesie wszystkich wierzycieli.
Syndyk — kim jest i kto może nim zostać?
Syndyk to osoba fizyczna lub spółka handlowa posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego, wyznaczona przez sąd upadłościowy w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości. Podstawę prawną jego funkcji stanowi ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe.
Licencja doradcy restrukturyzacyjnego jest wymogiem bezwzględnym. Aby ją uzyskać, kandydat musi wykazać się wyższym wykształceniem, co najmniej trzyletnią praktyką zawodową, niekaralnością za przestępstwa gospodarcze oraz zdaniem egzaminu państwowego przeprowadzanego przez Ministra Sprawiedliwości. Licencja podlega cofnięciu w przypadku rażącego naruszenia przepisów lub etyki zawodowej.
Moment objęcia funkcji i skutki ogłoszenia upadłości
Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości upadły traci prawo zarządu swoim majątkiem. Całość masy upadłości – tj. majątek należący do dłużnika w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty w toku postępowania – przechodzi pod zarząd syndyka.
Syndyk nie jest pełnomocnikiem upadłego ani wierzycieli. Działa jako organ postępowania, wykonując czynności we własnym imieniu, lecz na rachunek masy upadłości. Odpowiada osobiście za szkody wyrządzone wskutek nienależytego wykonywania obowiązków.
Główne obowiązki syndyka
Zakres obowiązków syndyka jest bardzo szeroki i obejmuje całość działań zmierzających do zaspokojenia wierzycieli:
- Objęcie i zabezpieczenie masy upadłości — syndyk niezwłocznie przejmuje składniki majątkowe upadłego, sporządza spis inwentarza i szacuje wartość majątku.
- Likwidacja masy upadłości — sprzedaż aktywów w sposób zapewniający jak najwyższe zaspokojenie wierzycieli; najczęściej w drodze przetargu lub aukcji.
- Sporządzenie listy wierzytelności — weryfikacja zgłoszeń wierzytelności, uznanie lub odmowa uznania poszczególnych roszczeń.
- Podział funduszy masy — sporządzanie planów podziału i wypłata środków wierzycielom zgodnie z kolejnością zaspokojenia określoną w ustawie.
- Prowadzenie działalności przedsiębiorstwa — w uzasadnionych przypadkach syndyk może tymczasowo kontynuować działalność upadłego przedsiębiorstwa, jeśli służy to zwiększeniu wartości masy lub jest konieczne dla sprawnej likwidacji.
- Składanie sprawozdań — syndyk regularnie informuje sędziego-komisarza i zgromadzenie wierzycieli o przebiegu postępowania.
Uprawnienia syndyka wobec majątku i kontrahentów
Syndyk dysponuje szerokim katalogiem uprawnień, które pozwalają mu skutecznie przeprowadzić likwidację masy upadłości. Może m.in.:
- odstąpić od umów wzajemnych niezrealizowanych w chwili ogłoszenia upadłości (art. 98 Prawa upadłościowego),
- zaskarzćyć czynności prawne dokonane przez upadłego na szkodę wierzycieli (skarga pauliańska w trybie przepisów upadłościowych),
- żądać wyjawienia majątku przez upadłego i osoby trzecie,
- dochodzić roszczeń przysługujących masie upadłości, w tym odszkodowań od byłego zarządu spółki.
Syndyk a sędzia-komisarz i zgromadzenie wierzycieli
Syndyk nie działa w próżni instytucjonalnej. Jego czynności podlegają nadzorowi sędziego-komisarza, który może uchylać lub zmieniać decyzje syndyka. W sprawach istotnych – takich jak sprzedaż składników majątku o znacznej wartości – syndyk zobowiązany jest uzyskać zgodę rady wierzycieli lub sędziego-komisarza.
Zgromadzenie wierzycieli może natomiast wnioskować o odwołanie syndyka, jeśli jego działania nie odpowiadają oczekiwaniom wierzycieli lub naruszają przepisy prawa. Ostateczna decyzja o odwołaniu należy do sądu upadłościowego.
Wynagrodzenie syndyka
Wynagrodzenie syndyka jest ustalane przez sąd i pokrywane z masy upadłości. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości jego wysokość uzależniona jest od wartości funduszy masy upadłości podzielonych między wierzycieli. Oznacza to, że syndyk jest finansowo motywowany do jak najefektywniejszego spieniężenia majątku dłużnika.
Syndyk w upadłości konsumenckiej
W postępowaniach upadłościowych osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej syndyk odgrywa szczególną rolę. To on sporządza plan spłaty wierzycieli – dokument określający, w jakim zakresie i przez jaki czas upadły zobowiązany jest spłacać wierzytelności niezaspokojone w postępowaniu. Od jego rzetelnej pracy zależy, czy wierzyciel otrzyma jakiekolwiek środki, a upadły uzyska oddłużenie.
Syndyk może też wnioskować do sądu o ustalenie planu spłaty na warunkach korzystniejszych dla upadłego lub – w przypadku braku majątku i dochodów – o umorzenie zobowiązań bez planu spłaty.
Jak współpracować z syndykiem?
Zarówno dłużnik, jak i wierzyciel powinni traktować syndyka jako partnera proceduralnego, a nie przeciwnika. Dłużnik ma obowiązek wydać syndykowi cały majątek, udzielać wyjaśnień i współdziałać w toku postępowania – niewykonanie tych obowiązków może skutkować odmową oddłużenia.
Wierzyciel z kolei powinien terminowo zgłaszać wierzytelności i aktywnie uczestniczyć w czynnościach postępowania. Bierna postawa nierzadko prowadzi do pominięcia w podziale funduszy masy.
W praktyce wiele kwestii związanych z postępowaniem upadłościowym – zarówno po stronie dłużnika, jak i wierzyciela – wymaga profesjonalnego wsparcia prawnego. Właściwa analiza sytuacji i aktywne działanie od pierwszych etapów postępowania mogą znacząco wpłynąć na jego wynik.
