Układ konsumencki 2026 — jak zachować majątek i oddłużyć się

Układ konsumencki to postępowanie restrukturyzacyjne, które pozwala osobie fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej zawrzeć z wierzycielami sądowo zatwierdzone porozumienie w sprawie spłaty długów — bez utraty majątku. W odróżnieniu od upadłości konsumenckiej dłużnik zachowuje mieszkanie, samochód i inne składniki mienia, a jednocześnie uzyskuje realną ochronę przed komornikami. W 2026 roku to narzędzie zyskuje na popularności, bo coraz więcej zadłużonych Polaków ma regularne dochody i chce chronić wypracowany majątek.

Czym jest układ konsumencki?

Układ konsumencki jest jednym z trybów postępowania przewidzianych w ustawie Prawo upadłościowe (art. 491²⁵ i następne), wprowadzonym do polskiego porządku prawnego 24 marca 2020 roku. Jego istota polega na formalnym porozumieniu między dłużnikiem a jego wierzycielami, zawieranym pod nadzorem sądu. Zamiast likwidować majątek i spłacać wierzycieli z uzyskanych środków — jak dzieje się w upadłości — dłużnik proponuje plan spłaty dostosowany do swoich realnych możliwości finansowych.

Postępowanie inicjuje wyłącznie dłużnik. Wierzyciel nie może złożyć takiego wniosku. To ważna różnica w stosunku do restrukturyzacji przedsiębiorstw — tu inicjatywa należy w całości do osoby zadłużonej.

Kto może skorzystać z układu konsumenckiego?

Z układu konsumenckiego skorzystać może osoba, która spełnia łącznie cztery warunki:

• Jest osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej — przepisy są skierowane do konsumentów, nie do przedsiębiorców. Osoby, które zakończyły działalność, mogą kwalifikować się po spełnieniu dodatkowych warunków.
• Jest niewypłacalna — tzn. utraciła zdolność do regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W praktyce przyjmuje się, że opóźnienie w spłacie przekracza 3 miesiące.
• Posiada stałe dochody — wynagrodzenie z pracy, emeryturę, rentę lub inne regularne wpływy, które pozwolą realizować plan spłaty. To odróżnia układ od upadłości, do której dochody nie są wymagane.
• Chce chronić swój majątek — bo właśnie zachowanie nieruchomości, pojazdu czy oszczędności jest główną motywacją do wyboru tej ścieżki.

Układ konsumencki a upadłość konsumencka — kluczowe różnice

Obie procedury służą oddłużeniu, ale działają według zupełnie innej logiki. Najważniejsza różnica dotyczy majątku: w upadłości konsumenckiej syndyk przejmuje i sprzedaje majątek dłużnika — nieruchomości, pojazdy, oszczędności — w celu zaspokojenia wierzycieli. W układzie konsumenckim dłużnik zachowuje cały majątek. Wierzyciele zgadzają się na spłatę rozłożoną w czasie lub częściowo umorzoną, zamiast czekać na wypłatę ze sprzedaży przez syndyka.

Drugą istotną różnicą jest wymóg posiadania dochodów. Układ ma sens tylko wtedy, gdy dłużnik zarabia — bo musi realizować plan spłaty. Upadłość można ogłosić również bez żadnych przychodów, a sąd może wtedy umorzyć zobowiązania bez planu spłaty. Trzecia różnica dotyczy wizerunku: układ to ugoda, nie bankructwo — co ma znaczenie dla osób ceniących dyskrecję.

Procedura układu konsumenckiego krok po kroku

Krok 1 — Złożenie wniosku do sądu upadłościowego

Postępowanie wszczyna dłużnik, składając wniosek do sądu rejonowego — wydziału gospodarczego ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych właściwego dla swojego miejsca zamieszkania. Do wniosku należy dołączyć wykaz majątku wraz z wyceną, spis wierzycieli z kwotami i datami powstania zobowiązań oraz wstępne propozycje układowe. Sąd pobiera zaliczkę na koszty postępowania — zazwyczaj w wysokości od 8 000 do 9 000 zł, przeznaczoną na wynagrodzenie nadzorcy sądowego.

Krok 2 — Otwarcie postępowania i natychmiastowa ochrona przed egzekucją

Z chwilą otwarcia postępowania o zatwierdzenie układu wszelkie egzekucje komornicze dotyczące wierzytelności objętych układem ulegają zawieszeniu z mocy prawa — na podstawie art. 259 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego. Nie trzeba składać odrębnych pism do poszczególnych komorników. Wszczęcie nowych postępowań egzekucyjnych co do tych wierzytelności jest niedopuszczalne. Dla wielu dłużników to moment realnej ulgi — komornik zatrzymuje się automatycznie.

Krok 3 — Praca nadzorcy sądowego

Sąd ustanawia nadzorcę sądowego — licencjonowanego doradcę restrukturyzacyjnego, który pełni rolę pośrednika między dłużnikiem a wierzycielami. Nadzorca sporządza spis wierzytelności, weryfikuje każdą zgłoszoną należność, opracowuje propozycje układowe i zwołuje zgromadzenie wierzycieli. To on odpowiada za rzetelność procesu i informuje sąd o jego przebiegu.

Krok 4 — Zgromadzenie wierzycieli i głosowanie

Na zgromadzeniu wierzyciele głosują nad przyjęciem układu. Wymagana jest podwójna większość: ponad połowa głosujących wierzycieli oraz wierzyciele posiadający łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności. Jeśli wymagana większość nie zostanie osiągnięta, sąd może skierować sprawę do rozpoznania jako wniosek o ogłoszenie upadłości — jeśli dłużnik złożył taki wniosek ewentualny.

Krok 5 — Zatwierdzenie układu przez sąd

Po pomyślnym głosowaniu sąd zatwierdza układ postanowieniem. Sąd bada, czy układ nie narusza prawa ani słusznych interesów wierzycieli, którzy głosowali przeciw. Od chwili uprawomocnienia postanowienia układ wiąże wszystkich wierzycieli — także tych, którzy głosowali przeciwko lub nie wzięli udziału w głosowaniu.

Krok 6 — Wykonanie planu i zakończenie postępowania

Dłużnik realizuje ustalony harmonogram spłat, zachowując przy tym cały swój majątek. Po wykonaniu planu zobowiązania objęte układem wygasają w zakresie określonym w propozycjach układowych. Jeśli dłużnik nie wywiązuje się z układu, wierzyciele mogą wnioskować o jego uchylenie, co może skutkować przekierowaniem sprawy do trybu upadłościowego.

Co może obejmować plan układowy?

Propozycje układowe są elastyczne — dłużnik może zaproponować różne formy restrukturyzacji zobowiązań. Możliwe warianty to:

• Redukcja długu — częściowe umorzenie należności głównej lub odsetek (np. wierzyciel zgadza się odzyskać 50% długu zamiast nie odzyskać nic).
• Rozłożenie na raty — spłata pełnej kwoty lub jej części w miesięcznych ratach dostosowanych do dochodów dłużnika.
• Odroczenie spłaty — przesunięcie terminu wymagalności zobowiązań o określony czas.
• Kombinacja powyższych — np. częściowe umorzenie plus spłata reszty w ratach przez kilka lat.

Zasadniczy okres wykonania układu wynosi maksymalnie 5 lat (art. 491³³ ust. 1 Prawa upadłościowego). Wyjątek dotyczy wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo, takich jak kredyty hipoteczne — dla nich okres spłaty może być dłuższy, bez ustawowego górnego limitu.

Kredyt hipoteczny a układ konsumencki — nieruchomość zostaje

Układ konsumencki jest szczególnie korzystny dla osób posiadających nieruchomość obciążoną kredytem hipotecznym. W postępowaniu upadłościowym nieruchomość wchodzi do masy upadłości i jest sprzedawana przez syndyka — dłużnik traci dom lub mieszkanie. W układzie natomiast nieruchomość pozostaje własnością dłużnika. Propozycje układowe mogą przewidywać restrukturyzację spłaty kredytu hipotecznego — np. obniżenie rat na czas trwania układu — przy jednoczesnym zachowaniu nieruchomości.

To właśnie dlatego układ konsumencki jest często pierwszym wyborem dla dłużników, którzy mają dom lub mieszkanie i chcą go za wszelką cenę zachować. Warunek konieczny to posiadanie dochodów pozwalających obsługiwać zrestrukturyzowaną ratę.

Koszty i czas trwania postępowania

Koszty postępowania o zatwierdzenie układu konsumenckiego obejmują przede wszystkim zaliczkę na wynagrodzenie nadzorcy sądowego, która wynosi orientacyjnie 8 000–9 000 zł. To znacznie więcej niż opłata od wniosku w upadłości konsumenckiej (30 zł), ale w zamian dłużnik zyskuje zachowanie całego majątku — rachunek ekonomiczny wypada korzystnie dla osób posiadających nieruchomości lub inne wartościowe składniki mienia.

Czas trwania postępowania zależy od kilku czynników. Samo otwarcie postępowania i praca nadzorcy trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy. Zgromadzenie wierzycieli odbywa się po sporządzeniu spisu wierzytelności, następnie sąd zatwierdza układ. Łącznie, do momentu zatwierdzenia układu, postępowanie trwa zazwyczaj od 3 do 12 miesięcy. Sam plan spłaty trwa maksymalnie 5 lat (dłużej przy zobowiązaniach hipotecznych).

Kiedy wybrać układ konsumencki, a kiedy upadłość?

Wybór między układem a upadłością powinien wynikać z analizy konkretnej sytuacji. Układ konsumencki jest lepszym rozwiązaniem, gdy:

• Dłużnik posiada nieruchomość lub inny wartościowy majątek, którego chce nie stracić.
• Dłużnik ma stałe, regularne dochody pozwalające realizować plan spłaty.
• Stosunek długów do wartości majątku jest relatywnie niski — wierzyciele mają realne szanse na odzyskanie pieniędzy, więc są skłonni głosować za układem.
• Dłużnik chce uniknąć formalnego statusu osoby w upadłości i związanych z nim konsekwencji.

Upadłość konsumencka jest z kolei lepszym wyborem, gdy dłużnik nie ma dochodów, nie posiada majątku wartego zachowania, lub gdy wierzytelności są tak rozległe, że wierzyciele z dużym prawdopodobieństwem odrzucą każdy plan układowy. Najrozsądniejszym krokiem jest konsultacja z prawnikiem, który przeanalizuje oba warianty i pomoże wybrać optymalną ścieżkę.

Obsługujemy klientów z województwa mazowieckiego i lubelskiego

Kancelaria SBS Legal specjalizuje się w postępowaniach restrukturyzacyjnych i upadłościowych dla osób fizycznych. Obsługujemy klientów z całego województwa mazowieckiego — Warszawy, Pruszkowa, Piaseczna, Otwocka, Mińska Mazowieckiego, Nowego Dworu Mazowieckiego, Ożarowa Mazowieckiego, Siedlec, Radomia i okolicznych miejscowości — a także z województwa lubelskiego, w tym z Lublina, Zamościa, Chełma, Świdnika, Puław i Białej Podlaskiej.

Sprawy prowadzimy zarówno stacjonarnie, jak i zdalnie — przez internet i telefon. Pierwsza analiza sytuacji jest bezpłatna. Ocenimy, czy układ konsumencki jest w Twoim przypadku możliwy i opłacalny, zanim zdecydujesz się na jakikolwiek krok.

Najczęściej zadawane pytania o układ konsumencki

Czy wszyscy wierzyciele muszą się zgodzić na układ?

Nie. Układ jest przyjęty, jeśli głosuje za nim ponad połowa wierzycieli biorących udział w głosowaniu, którzy posiadają łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności. Wierzyciele, którzy głosowali przeciwko lub nie wzięli udziału, są związani układem po jego sądowym zatwierdzeniu.

Co z grzywnami i alimentami?

Grzywny i nawiązki mogą zostać objęte układem, ale wymagają zgody uprawnionych wierzycieli — sąd sam z siebie ich nie umarza. Alimenty co do zasady nie podlegają umorzeniu i powinny być regulowane na bieżąco niezależnie od postępowania układowego.

Co się stanie, jeśli nie wykonam układu?

Wierzyciele mogą wnioskować o uchylenie układu. W takim przypadku postępowanie może zostać przekierowane do trybu upadłościowego. Dlatego przed złożeniem wniosku konieczna jest rzetelna ocena własnych możliwości finansowych — plan musi być realny do wykonania przez cały zaplanowany okres.

Czy układ pojawi się w publicznych rejestrach?

Postępowanie o zatwierdzenie układu konsumenckiego jest obwieszczane w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ). Rejestr jest publicznie dostępny. Wpis pozostaje tam przez czas trwania postępowania i przez określony czas po jego zakończeniu. To mniej dotkliwe niż wpis z upadłości konsumenckiej, ale warto mieć tego świadomość.